Biện pháp quản lý cỏ dại tổng hợp
Cỏ dại là ký chủ của sâu bệnh hại: Trước hết, các cây cỏ dại cùng họ, bộ hay có những đặc điểm giống cây trồng là những ký chủ phụ rất tốt cho sâu bệnh. Ngoài việc làm ký chủ, cỏ dại còn tạo điều kiện sinh thái thích hợp cho sự phát triển của sâu bệnh. Ruộng có nhiều cỏ dại, ẩm độ và nhiệt độ cũng thay đổi, thường thuận lợi cho sâu bệnh phát triển. Mặt khác, cỏ dại cạnh tranh về ánh sáng, dinh dưỡng và nước làm cho cây trồng không đủ điều kiện sống nên sinh trưởng và phát triển kém, cho năng suất thấp, phẩm chất của nông sản cũng giảm sút. Do đó để phòng ngừa cỏ dại cần thực hiện biện pháp quản lý lý học, hóa học và các biện pháp khác nhằm loại bỏ khả năng xâm nhập và xác lập các quần thể cỏ mới ở một vùng bao gồm các biện pháp sau:
1. Làm đất
Thường xuyên cày sâu có lợi trong một số trường hợp, nhưng nó mang nhiều hạt cỏ và thân ngầm từ dưới sâu lên mặt đất, đồng thời chôn các hạt cỏ vừa mới sản sinh vào sâu trong đất, điều này bất lợi. Cần giữ hạt cỏ gần mặt đất để chúng có thể nảy mầm hàng loạt và bị diệt dễ dàng. Do đó, chỉ nên cày sâu vừa phải để đảm bảo yêu cầu tối thiểu của cây trồng. Canh tác theo phương pháp cày bừa tối thiểu tránh được việc chôn vùi hạt cỏ vào trong đất và tồn lưu của cỏ hằng niên nhưng nó tạo điều kiện phát triển các loài cỏ đa niên.
Trong việc tưới nước cho cây trồng, các bờ mương nội đồng được thành lập để tưới nước từng mảnh một vì ruộng không bằng phẳng, các bờ mương này là nơi rất tốt cho cỏ mọc, tạo hạt và lây lan sau này. Cần san phẳng mặt ruộng để tránh phải làm nhiều bờ tưới vừa mất đất sản xuất vừa tạo điều kiện cho cỏ dại phát triển.
2. Che phủ đất bằng vật liệu không sống
Che phủ đất hoàn chỉnh sẽ giết chết cỏ vì cắt nguồn ánh sáng đến chúng. Trong che phủ đất từng phần, cỏ cằn cỗi, phát triển chậm nhưng không chết. Rơm, tro trấu, cỏ khô, lá mía, mạt cưa… là các vật liệu che phủ tự nhiên. Phương pháp này không khống chế các loài cỏ đa niên ngay cả khi phủ dày 60 – 120 cm. Ngoài ra, chất phủ có nguồn gốc thực vật là ổ chứa mầm mống côn trùng và bệnh. Giấy và tấm nhựa dẻo là chất che phủ hoàn hảo, diệt cỏ và an toàn vệ sinh đối với cây trồng. Tấm nhựa dẻo rất tốt để ngăn chặn tất cả các loại cỏ nảy mầm nên hiện nay nó được nhiều nơi dùng để khống chế cỏ nảy mầm sau khi làm đất.
Màng phủ có 2 loại: màng phủ hữu cơ và màng phủ tổng hợp. Màng phủ hữu cơ bao gồm các thành phẩm từ trồng trọt, như là tàn dư thực vật, vỏ trấu, vỏ đậu phộng, mùn cưa, lá cỏ vụn, bụi gỗ, vỏ gỗ bào hoặc vỏ cây; phế phẩm như giấy báo, đá vụn hay sỏi nhỏ. Tuy nhiên, phủ bằng vỏ cây thường hữu hiệu hơn là phủ bằng rơm, vì vỏ cây phóng thích những hợp chất tanin và phenol có thể kìm hãm sự phát triển của cỏ dại. Màng phủ tổng hợp bao gồm những tấm bạt phủ hay những tấm dạng film mỏng có cấu tạo từ polyethylen (plastic), polypropylene hoặc polyeste.
Sử dụng màng phủ nông nghiệp hạn chế cỏ dại
3. Cho ngập nước và thoát thủy
Nước ngập diệt cỏ do loại bỏ không khí trong môi trường sống của chúng. Đối với các loài cỏ thủy sinh và bán thủy sinh, rút nước cạn là cách diệt cỏ trên ruộng kênh mương ao hồ.
Làm ngập là biện pháp đôi khi vẫn được tiến hành để kiểm soát cỏ, được thực hiện ở những loài cây có thể sinh trưởng dưới điều kiện ngập nước như cây lúa. Biện pháp này được thực hiện bằng cách đào mương, rãnh chung quanh khu vực có cỏ dại và cho nước vào làm ngập sâu khoảng 15 đến 30 cm, và giữ trong khoảng 3 đến 8 tuần để cỏ dại bị nhận chìm trong nước. Làm ngập diệt cỏ bằng cách rút đi oxy cần thiết cho sinh trưởng. Thành công của phương pháp này tùy thuộc vào việc nhấn chìm hoàn toàn cỏ dại trong thời gian dài.
4. Luân canh, xen canh, đa canh
* Luân canh
Luân canh làm giảm tác hại nghiêm trọng của cỏ dại so với độc canh. Mỗi loài cây trồng có một số loài cỏ dại đặc thù mà các loài này ít nghiêm trọng đối với các loại cây trồng khác. Các loài cỏ này sẽ gia tăng theo tỉ lệ một cách nhanh chóng nếu trồng liên tục một loại cây trồng. Luân canh cũng là một biện pháp tốt để hạn chế sự gia tăng của loài cỏ dại ở ruộng độc canh và cũng là một cơ hội tốt để diệt một số cỏ bằng hóa chất.
Luân canh cây trồng thường xuyên thay đổi cây trồng trên ruộng, chuẩn bị đất, làm đất và kiểm soát cỏ dại. Tất cả đều ảnh hưởng tới mật độ cỏ dại.
* Đa canh
Đa canh hay trồng hỗn hợp, là canh tác phổ biến trong nông nghiệp tập trung, đặc biệt ở các nước đang phát triển. Mặc dù đa canh được thực hiện để giảm thiểu rủi ro trên một diện tích lớn trong canh tác, nó có hiệu quả trong việc giảm sức ép của cỏ dại. Ít nhiễm cỏ dại trong hệ thống đa canh hơn so với độc canh.
Hiệu quả của đa canh cho quản lý cỏ dại phụ thuộc vào việc lựa chọn cây trồng, sự tương thích và hình thể. Ngăn chặn cỏ dại trong đa canh có lợi cho chuỗi cây trồng. Lợi ích này xuất phát từ đa canh nói chung tương tự như khi luân canh sau đó.
* Xen canh
Xen canh, ngoài ra trồng cây che phủ trong thời gian dài được sử dụng như đa canh để ngăn cản cỏ dại. Xen canh có tiềm năng trở thành kỹ thuật quản lý cỏ dại tốt những ai cần quyết định trong những tình hình cụ thể. Bên cạnh cung cấp cạnh tranh cỏ dại, xen canh còn làm giàu chất hữu cơ trong đất, giảm xói mòn và cải thiện sức thấm của nước.
Nhìn chung, cây họ đậu được dùng để xen canh, đặc biệt với cây trồng vươn cao như ngô, lúa miến, mía, kê, cây đa niên như chè, cà phê,… và trồng cây lâu năm như cây lấy gỗ.
5. Nhử cỏ
Nhử cỏ là phương pháp cho một hoặc hai đợt cỏ mọc và diệt trước khi gieo cây trồng. Phần lớn hạt cỏ nảy mầm ở lớp đất mặt 5 cm. Các cỏ con này có thể diệt bằng hóa chất hoặc bằng xới bừa nhẹ trên mặt đất. Tùy theo thời gian rộng rải hay gấp rút, một hay hai lần cho cỏ mọc là cần thiết.
6. Thuốc diệt cỏ sinh học
Thuốc diệt cỏ sinh học thường là vi sinh vật gây bệnh có trong tự nhiên tại địa phương được phân lập cấy và nhân lên với khối lượng lớn phun vào loài cỏ mà con người muốn kiểm soát trên ruộng cây trồng.
Ví dụ nấm Phytopthora palmivora và Colletotrichum gloesporioides kiểm soát cỏ trên vườn cam và cỏ trên lúa và đậu nành.
7. Thuốc diệt cỏ hóa học
Thuốc trừ cỏ trước khi trồng sử dụng những loại thuốc không chọn lọc để trừ cỏ trên những ruộng trước khi chuẩn bị làm đất để gieo trồng.
Ví dụ: glyphosate, gluphosinate ammonium,…
Thuốc trừ cỏ trước nảy mầm (tiền nảy mầm): thuốc dạng này có tác động diệt cỏ trước khi hạt cỏ nảy mầm hoặc khi hạt cỏ vừa nhú mầm. Thuốc dạng này cần được sử dụng sớm trước khi gieo sạ hoặc ngay khi cỏ vừa mọc mầm.
Ví dụ: Pretilachlor, alachlor, chlomethoxyfen, bensulfuron-methyl,…
Thuốc trừ cỏ tiền nảy mầm
Thuốc trừ cỏ sau nảy mầm (hậu nảy mầm): thuốc có tác động diệt cỏ sau khi cỏ đã mọc từ 1,5 - 5 lá.
Thuốc trừ cỏ hậu nảy mầm
* Sự xâm nhập của thuốc diệt cỏ vào bên trong thực vật
Sự hấp thụ thuốc là quá trình xâm nhập thuốc vào trong mô thực vật. Các thuốc diệt cỏ thường được xử lý trên đất hoặc là phun trên lá của thực vật. Vì thế sự hấp thu thuốc diệt cỏ tùy thuộc vào phương pháp sử dụng và bộ phận của thực vật nơi mà hóa chất tiếp xúc.
Thuốc trừ cỏ xâm nhập vào trong thực vật qua hai con đường chủ yếu: Qua bộ lá, thân hoặc qua bộ rễ. Có những loại thuốc trừ cỏ chỉ xâm nhập được vào lá mà không hoặc ít xâm nhập vào rễ thực vật và ngược lại có những thuốc trừ cỏ xâm nhập vào thực vật chủ yếu thông qua sự hấp thụ của bộ rễ. Chỉ khi nào thuốc tiếp xúc và xâm nhập được vào trong tế bào thì thuốc mới có điều kiện để tác động gây độc đến thực vật.
* Qua lá
Thuốc diệt cỏ được phun sau khi cỏ dại xuất hiện hầu như hóa chất sẽ khuếch tán ra trên toàn lá và các phân tử thuốc sẽ thấm ngay vào cây sau đó.
Thuốc khi phun trên lá sẽ chảy xuyên qua các lớp chất sáp gọi là Cuticle, lớp sáp này có chức năng bảo vệ các bộ phân bên trong của tế bào.
Với những loại thuốc phun qua lá thì được lá hấp thụ là chủ yếu, muốn xâm nhập vào lá thật nhiều, trước hết thuốc phải bám được nhiều trên bề mặt lá cỏ. Ngoài ra, thuốc diệt cỏ còn có thể xâm nhập qua lông trên bề mặt lá và khí khổng.
* Qua thân
Thân của thực vật cũng là mấu chốt và có vai trò trong việc hấp thu thuốc mức độ của việc hấp thu qua thân tùy thuộc vào sự tăng trưởng và giai đoạn phát triển của thực vật. Việc hấp thu qua thân non và thân chưa trưởng thành thì nhanh hơn thân già và cơ chế của việc hấp thu qua thân tương tự như là việc hấp thu qua lá.
* Qua rễ
Thuốc diệt cỏ xử lý trên đất trước khi trồng hoặc là trước khi mọc lên thường thì được hấp thụ bởi rễ hoặc thân của phần mọc lên của thực vật. Những cây non vùng hút chủ yếu là ở bộ phận rễ khoảng giữa 5 và 10cm sau chóp rễ.
Rễ, thân non và hạt là vị trí chính của việc hấp thu thuốc được cung cấp qua đất. Rễ có thể là phần chính cho việc hấp thu của một vài loại thuốc, trong khi thân non hoặc hạt thì lại chiếm ưu thế trong trường hợp khác cho việc hấp thu thuốc sự kết hợp của hai hoặc ba vị trí trên có thể ảnh hưởng đến việc hấp thu thuốc.
Lưu ý: Đối với ruộng có nhiều cỏ đuôi phụng cần ưu tiên sử dụng thuốc có hoạt chất Cyhalofop-butyl (Anstrong 10EC, Clincher10 EC, Pitago 550WP…). Những ruộng có nhiều cỏ lồng vực ưu tiên sử dụng thuốc có hoạt chất Quinclorac (Ankill A 40WP, Pitagor 550WP, Facet 25 SC...). Ruộng nhiều cỏ chác, lác sử dụng thuốc có hoạt chất Bentazone (Basagran 480 SL, ...).
Tin-ảnh: Thị Thanh (TTDVTH
